บทที่ 1 ความรู้การเงินธุรกิจพื้นฐาน

1.1ทำไมเจ้าของกิจการต้องอ่านงบการเงินเป็น

เจ้าของกิจการหลายท่านบอกว่า “ผมทำธุรกิจ ไม่ได้ทำบัญชี เรื่องงบให้บัญชีเขาดูแลก็พอ” ประโยคนี้ฟังดูสมเหตุสมผล แต่ในวันที่คุณเดินเข้าธนาคารเพื่อขอวงเงินสิบล้านหรือร้อยล้าน คนที่นั่งอยู่ตรงข้ามคุณจะไม่ได้ถามว่าธุรกิจคุณดีอย่างไร เขาจะเปิดงบการเงินของคุณขึ้นมา แล้วอ่านมันแทนคุณ

ปัญหาคือ งบการเงินไม่ได้พูดภาษาเดียวกับที่เจ้าของกิจการคิด เจ้าของคิดว่า “เดือนนี้ขายดี เงินเข้าเยอะ” แต่งบอาจบอกว่า “กำไรลดลง เพราะสินค้าคงเหลือบวม” เจ้าของคิดว่า “ผมไม่มีหนี้เลย” แต่งบอาจบอกว่า “เจ้าหนี้การค้า 8 ล้านบาท ยังไม่จ่าย” ช่องว่างระหว่างสองภาษานี้ คือช่องว่างที่ทำให้คำขอสินเชื่อจำนวนมากถูกปฏิเสธ ทั้งที่ธุรกิจตัวจริงยังแข็งแรงดี

หัวข้อนี้จะปิดช่องว่างนั้น เมื่อจบหัวข้อนี้ คุณจะเปิดงบการเงินของตัวเองแล้วมองเห็นสิ่งเดียวกับที่เจ้าหน้าที่สินเชื่อมองเห็น และนั่นคือจุดเริ่มต้นของการควบคุมผลการขอกู้ให้อยู่ในมือคุณเอง

1.2งบการเงิน 3 งบ มองเป็นภาพเดียวกัน

งบการเงินมี 3 งบหลัก คนส่วนใหญ่จำได้ว่ามีอะไรบ้าง แต่จำไม่ได้ว่ามันเกี่ยวข้องกันอย่างไร ลองคิดแบบนี้ ถ้าธุรกิจคุณเป็นคนหนึ่งคน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด คือคิดว่า “กำไร” กับ “เงินสด” เป็นสิ่งเดียวกัน ไม่ใช่เลย ร้านค้าที่มีกำไรทางบัญชี 3 ล้านบาท อาจไม่มีเงินสดจ่ายค่าแรงเดือนหน้า เพราะกำไร 3 ล้านนั้นยังค้างอยู่ในรูปของ “ลูกหนี้ที่ยังไม่จ่ายเงิน” และ “สินค้าที่ยังขายไม่ออก” นี่คือสาเหตุที่กิจการกำไรดีก็ล้มได้

1.3งบดุล ของที่มี เงินคนอื่น และเงินเรา

งบดุลอ่านยากที่สุดสำหรับคนทั่วไป แต่จริง ๆ แล้วมันมีหลักการเดียว และเข้าใจง่าย

เช่น ถ้าคุณมีรถราคา 1 ล้านบาท ผ่อนธนาคารเหลือ 600,000 บาท แปลว่า “ของที่มี” คือรถ 1 ล้าน “เงินคนอื่น” คือหนี้ธนาคาร 600,000 และ “เงินเรา” คือ 400,000 บาท สมการนี้ต้องเท่ากันเสมอ ไม่ว่ากิจการจะใหญ่แค่ไหน

ฝั่งซ้าย สินทรัพย์ (ของที่กิจการมี)

เรียงจากบนลงล่างตามความ “เปลี่ยนเป็นเงินสดได้เร็ว” ยิ่งอยู่บน ยิ่งเปลี่ยนเป็นเงินสดง่าย

• เงินสดและเงินฝากธนาคาร ใช้ได้ทันที ธนาคารชอบเห็นมากที่สุด

• ลูกหนี้การค้า ขายไปแล้ว แต่ลูกค้ายังไม่จ่าย ตัวเลขนี้ใหญ่เกินไปแปลว่าเก็บเงินไม่เก่ง

• สินค้าคงเหลือ ของที่ยังขายไม่ออก กองอยู่ในคลัง ตัวเลขนี้เพิ่มขึ้น แปลว่าเงินจมอยู่ในสต๊อก

• ที่ดิน อาคาร อุปกรณ์ เปลี่ยนเป็นเงินสดยากที่สุด แต่ใช้เป็นหลักประกันได้ดีที่สุด

ฝั่งขวาท่อนบน หนี้สิน (เงินที่คนอื่นให้เรายืมมาใช้)

• หนี้สินหมุนเวียน ต้องจ่ายคืนภายใน 1 ปี ได้แก่ เจ้าหนี้การค้า วงเงิน O/D ตั๋วสัญญาใช้เงิน (P/N) และส่วนของเงินกู้ระยะยาวที่ครบกำหนดในปีนี้

• หนี้สินไม่หมุนเวียน จ่ายคืนเกิน 1 ปี ได้แก่ เงินกู้ระยะยาว (T/L) เงินกู้กรรมการ

ฝั่งขวาท่อนล่าง ส่วนของเจ้าของ (เงินของเราจริง ๆ)

• ทุนจดทะเบียนที่ชำระแล้ว เงินก้อนแรกที่เจ้าของใส่เข้ามา

• กำไรสะสม กำไรทุกปีที่ผ่านมาที่ยังไม่ได้ปันผลออกไป นี่คือตัวเลขที่บอกว่ากิจการสะสมความมั่งคั่งมาแค่ไหน

1.4งบกำไรขาดทุน จากยอดขายเหลือถึงมือเท่าไร

งบกำไรขาดทุนอ่านจากบนลงล่าง เหมือนกรวยที่ค่อย ๆ แคบลง เริ่มจากยอดขายก้อนใหญ่ แล้วหักค่าใช้จ่ายทีละชั้น จนเหลือกำไรสุทธิเป็นก้นกรวย

อ่านทีละบรรทัด

1.5โครงสร้างต้นทุน ต้นทุนคงที่กับต้นทุนผันแปร

ก่อนจะเข้าใจกำไร ต้องเข้าใจก่อนว่าต้นทุนมี 2 ประเภท และ 2 ประเภทนี้ จะมีพฤติกรรมแตกต่างกันเวลายอดขายเปลี่ยน

ธุรกิจโรงแรมและรีสอร์ทมีต้นทุนคงที่สูงมาก ห้องว่างหรือห้องเต็ม ค่าเช่าที่ดิน ค่าเสื่อมอาคาร และเงินเดือนแม่บ้านก็เท่าเดิม นี่คือสาเหตุที่โรงแรมกำไรพุ่งแรงมากในช่วง High Season และเจ็บหนักมากช่วง Low Season ในทางกลับกัน ร้านอาหารตามสั่งมีต้นทุนผันแปรสูง วันไหนไม่มีลูกค้าก็แทบไม่ต้องซื้อวัตถุดิบ ความเสี่ยงจึงต่ำกว่า แต่ก็ไม่มีวันรวยเร็วเท่าโรงแรมเช่นกัน

1.6จุดคุ้มทุน ตัวเลขที่เจ้าของทุกคนต้องรู้

จุดคุ้มทุน คือยอดขายที่ทำให้ “ไม่กำไร ไม่ขาดทุน” ถ้าขายได้เกินจุดนี้แม้แต่บาทเดียว คุณเริ่มมีกำไร ถ้าต่ำกว่าจุดนี้ คุณกำลังกินทุนตัวเองอยู่

สูตรที่ต้องจำเพียงสูตรเดียว

คำถามสำคัญ ถ้าคุณจะกู้เงินมาเปิดสาขาที่สอง ค่าเช่าและเงินเดือนใหม่จะทำให้ต้นทุนคงที่เพิ่มเป็น 550,000 บาทต่อเดือน จุดคุ้มทุนใหม่จะเป็น 550,000 ÷ 180 = 3,056 บิลต่อเดือน หรือ 102 บิลต่อวัน

คำถามที่ธนาคารจะถามคุณคือ คุณมั่นใจอย่างไรว่าจะหาลูกค้าเพิ่มอีกวันละ 46 คน และถ้าหาไม่ได้ คุณจะเอาเงินที่ไหนมาผ่อนธนาคาร

1.7อัตราส่วนทางการเงินที่ธนาคารเปิดดูก่อนเสมอ

เจ้าหน้าที่สินเชื่อไม่ได้อ่านงบการเงินทีละบรรทัด เขาเปิดหน้าคำนวณอัตราส่วนเป็นอันดับแรก ถ้าอัตราส่วนผ่านเกณฑ์ เจ้าหน้าที่สินเชื่อจะย้อนกลับไปอ่านรายละเอียดทั้งหมด แต่ถ้าหากไม่ผ่านเกณฑ์ เจ้าหน้าที่จะปิดแฟ้มทันที ดังนั้นเจ้าของกิจการ จะต้องทราบว่ามีตัวเลขไหนบ้างที่เจ้าหน้าที่สินเชื่อเปิดดู

กลุ่มที่ 1 ความสามารถในการทำกำไร

กลุ่มที่ 2 ความมั่นคงและความสามารถชำระหนี้

กลุ่มนี้สำคัญที่สุดสำหรับธนาคาร เพราะธนาคารไม่ได้ต้องการกำไรของกิจการ ธนาคารต้องการแค่ “ชำระหนี้คืนได้ครบทุกงวด”

1.8ใบงาน อ่านงบของกิจการคุณเอง

เปิดงบการเงินปีล่าสุดของกิจการคุณ แล้วกรอกตัวเลขลงในตารางนี้ ใช้เวลาประมาณ 30 นาที

คำนวณอัตราส่วน 5 ตัวจากข้อมูลก่อนหน้า

สรุปผลด้วยตัวเอง ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งไม่ผ่านเกณฑ์ ให้เขียนกำกับไว้ว่าจะแก้ไขอย่างไรภายใน 6 เดือนข้างหน้า ก่อนยื่นขอสินเชื่อ